Skúli er fluttur á:

http://www.123.is/skulip/

Vísa dagsins byggist á raunverulegum atburðum.

Börn eru ekki alltaf stillt,
einkanlega drengir.
Ég veit um einn ungan pilt
sem epli sundur sprengir.

Á borðinu mínu liggur lítill rafmoli. Hann er merkilegur fyrir það að inni í honum má sjá agnarlitla mýflugu. Ef hún er skoðuð í sterku stækkunargleri eða víðsjá er eins og hún hafi stöðvast á flugi. Ég var um daginn að sýna krökkunum þetta. Í kennslu heitir það kveikja. Það er einhver hlutur (eða hvað sem er) sem á að kveikja ljós forvitninnar. Svona moli kom við sögu í risaeðlumyndinni Júragarðinum. Flugur sem stundum finnast í rafi flögruðu sumar um á þeim tíma þegar risaeðlur þrömmuðu um jörðina. Í myndinni var hugmyndin að flugur hafi sogið blóð úr risaeðlu og síðan fest sig í trjákvoðu sem breyttist í raf með tímanum. Þannig hafi verið hægt að ná í erfðaefni risaeðlanna til að endurskapa þær. Myndina sem hér fylgir fann ég á heimasíðu The Field Museum í Chicago.

Fluga inn í steininn steypt
stendur í sömu skorðum.
Fljúga vildi en var þá gleypt
af viðarkvoðu forðum.

Í kvöld var fundur í stjórn foreldrafélags Skólahljómsveitarinnar. Ég er þar ritari og er að bauka við að skrifa upp fundargerð sem ég þarf að senda með tölvupósti. Nú stendur til að afla fjár með því að selja harðfisk. Boðið verður upp á vestfirska ýsu og steinbít og borgfirska ýsu roðfletta.

Vísan er vegna samtals í hádeginu um heilsuátak á nýju ári:

Bumbur þamba bláa mjólk,
brauð með smjöri éta.
Í hádeginu heilbrigt fólk
fær heilhveitipasta og feta.

Karlakór Reykjavíkur á 80 ára afmæli í dag. Í tilefni af því var komið saman snemma í morgun við leiði Sigurðar Þórðarsonar sem var einn aðalstofnandi kórsins, stjórnaði honum lengi og samdi mörg lög sem hann syngur ennþá. Þarna voru sungin tvö lög, Ísland, Ísland eftir Sigurð og þjóðsöngurinn. Kalt var í veðri, þó að hlýnaði þegar leið á daginn, og á meðan sungið var gekk yfir haglél. En þetta var hátíðleg og skemmtileg stund. Á eftir bauð borgin í kaffi í Ráðhúsinu þar sem Alfreð Þorsteinsson, sem er aðdáandi kórsins og stuðningsmaður hans í borgarkerfinu, afhenti afmælisgjöf, sérsmíðaðan fallegan glerbikar.

Samkoman vakti heilmikla athygli fjölmiðla, mun meiri en jólatónleikarnir í desember. Nokkrir ljósmyndarar voru á staðnum og tvær sjónvarpsstöðvar. Kannski er eitthvað minna um að vera núna. Óneitanlega var þetta líka nokkuð myndrænt: dökkklæddur karlakúbbur samsafnaður í náttmyrkri í kirkjugagði með logandi kyndla. Sjónvarpið var með frétt í kvöld. Stöð tvö var með beina útsendingu. Fleira var, viðtal við formanninn í útvarpi. Myndin er frá Mbl.is.

Þennan hrausta karlakór
kuldinn ekki stingur.
Eldsnemma á fætur fór,
í frostinu hann syngur.

Þá eru síðustu forvöð fyrir mig að njóta jólafrísins. Hef verið að lesa tvær bækur samhliða, önnur eftir Steinunni Sigurðar og hin eftir Gyrði Elíasson. Er núna búinn með þessa eftir Gyrði og finnst að ég þurfi strax að lesa hana aftur. Þetta eru stuttar sögur sem allar eru mjög hversdagslegar á yfirborðinu. En þegar maður hugsar sig aðeins um eða endurles sögu fer maður að taka eftir allskonar dularfullum og óþægilegum eða jafnvel óhugnanlegum tónum.

Tók þátt í að ferja Beru og fjölskyldu út á flugvöll. Það er verið að byggja við flugstöðina og í Hafnarfirði og Garðabæ er verið að byggja. Í hvert skipti sem ég fer þessa leið sýnist mér hafa sprottið upp heilt hverfi síðan síðast. Alstaðar er verið að byggja. Á túninu fyrir neðan okkur, kringum Kópavogshælið, á að fara að reisa heilt hverfi. Þetta hlýtur að vera heimsmet.

Vísan er eiginlega framhald af hinni í gær. Hún er um það hvað trén séu að tala um:

Þau eru kannski að kveðast á,
kát í viðarsálum,
segja hundrað hlutum frá,
hvísla leyndarmálum.

Ég hef strengt áramótaheit og lýst því í votta viðurvist. Það er að ég skuli á hverjum degi á þessu ári búa til eina vísu og birta hér. Í þessu felst bara að það eigi að vera ein á dag en ekkert um að það eigi að vera góðar vísur.

Í morgun fór ég á fætur á undan öðru heimilisfólki og hafði nokkrar áhyggjur af hvaða klemmu ég hefði komið mér í með þessum yfirlýsingum. Ég er alls ekki hagyrðingur og get ekki bunað þessu út úr mér fyrirhafnarlaust eins og nokkrir sem ég þekki. Úti var frost og snjóföl yfir:

Út í gegn um glugga sé
ég garð í vetrardvala.
Vagga sér í vindi tré
og virðast saman tala.

Þá er lítið eftir af þessu ári og bráðum þarf maður að læra að skrifa 2006. Fjölmiðlar eru hver í kapp við annan að endurvinna efni ársins; ég gæti gert sama og birt nú valda kafla úr bloggi ársins. Læt það vera en minni á dagatalið hér til vinstri. Með því að smella á það má sjá gömlu færslurnar. Við erum vel undir það búin að nýtt ártal taki við, byrg af flugeldum og sprengiefni, girnilegt lambalæri fer í ofninn á eftir. Í staðinn fyrir að hlusta á útvarpsmennina rifja upp plötur ársins og spila viðtölin við Davíð um hvernig honum líði að vera hættur í pólitík hef ég sett í spilarann plötu með Karlakórnum þar sem Kristinn Sigmundsson syngur með þeim nokkrar perlur. Þar á meðal "Bára blá". Það lag var sungið í jarðarför Magnúsar Grímssonar og er mér minnisstætt síðan.

Þá er bráðum þetta ár
þotið sömu leið og hin.
Einnig segja allar spár
að aukist bráðum sólar skin.

Bloggarinn er í þvílíku jólafríi að hann hefur ekki komið upp orði. Hér er lifað í vellystingum þessa daga: veislumatur, gjafir, sofið fram eftir; yngri sonurinn dvelur löngum með frændunum frá Danmörku.

Nýja bókin eftir Hallgrím Helgason, Rokland, var í einum pakkanum mínum og nú er ég búinn með hana. Það er alltaf gaman að Hallgrími. Þó hefur mér fundist vaðallinn yfirgengilegur í þessum þykku bókum hans: Engin fyndni er of smávægileg til að taka á sig krók til að koma henni að. Bækurnar hans eru oft frekar eins og einhverjar einræður eða ofvaxnir blaðapistlar heldur en skáldsögur með mismunandi persónum og framvindu. Blaðapistlar eru þannig að maður þarf að geta gleypt þá í sig á hálfri mínútu, en þegar þeir ná yfir 400 blaðsíður er það einum of. Oftar en einu sinni hefur komið fyrir að ég hef gefist upp á bókunum hans þegar ég átti þriðjung eftir. Ég hef verið hrifnastur af fyrstu skáldsögunni hans. Hún heitir Hella, stutt og segir af unglingsstúlku sem vinnur í sjoppunni á Hellu.

Nújæja, ég kláraði samt Rokland og hafði glettilega gaman að henni. Aðalpersónan er maður sem þolir ekki neysluþjóðfélagið, hefur komið sér í nokkurskonar útlegð úr því, stundar skæruhernað gegn því og reynir loks að gera vopnaða byltingu. Maðurinn er þýskmenntaður og sér þýska hámenningu sem andstæðu við nútímann, Goethe, Schiller og Hölderlin eru hans menn. Og auðvitað Nietzsche sem hann vitnar óspart í. Hann býr á Sauðárkróki en í bókarlok leggur hann í herför til Reykjavíkur. Líf hans er meira og minna í hönk, hann missir vinnuna, húsnæðið og ástamálin eru tóm vitleysa. Á meðan situr hann og þrumar í gegnum svona bloggsíðu reiðilestra um nútímann, á móti sjónvarpi, tísku, póltík, popptónlist, mataræði (prófið að skoða síðuna: http://rokland.blogspot.com/). Stundum er talað um hann sem "spámann" og hann minnir dálítið á einhvern úr Gamla testamentinu eða kannski á Jóhannes skírara sem er klæddur kufli í eyðimörkinni og hrópar: Gjörið iðrun! Honum er stundum líkt við sterka utangarðsmenn eins og Gretti, Zaraþústra, jafnvel Krist í lokin. Þó líkist hann kannski helst Don Quijote þar sem hann ríður hesti eftir þjóðvegi eitt, vopnaður skammbyssu. Kápumyndin tengist þessum kafla. Hann ímyndar sér að stúlkan sem hann er ástfanginn af sé unnandi þýskrar hámenningar, eins og Don Quijote taldi að sveitastúlka ein væri prinsessa úr riddarasögu.

Ég er eiginlega alveg sammála reiðilestrunum um neysluþjóðfélagið, sjónvarpið, ruslfæðið o.sfrv. Ég myndi bara ekki vera eins orðljótur. Svo hef ég heilmikla samúð með aðalpersónunni sem aðdáandi sömu skálda. Mér þykir þó einkennilegt að hann minnist hvergi á Rilke sem er með helstu skáldum Þjóðverja og oft nefndur í sömu andrá og Hölderlin. Sögusviðið kannast ég aðeins við. Þó ég hafi ekki dvalið á Sauðárkróki sýnist mér lýsingar þaðan og á Skagafirði gerðar af innlifun.

Gallinn við uppreisnarmanninn í bókinni er að hann er of veikur, hann hefur ekki nógu mikið fram að færa (eins og Jóhannes skírari, hrópandi í eyðimörkinni en ekki sá sem koma skal), hann bölsótast yfir neysluhyggju nútímans en hefur enga greiningu, útskýringu, bendir ekki á neinar leiðir. Þessvegna hlýtur hann að lokum að tapa.

Það er orðið alveg nauðsynlegt að fá skötu á Þorláksmessu. Þuríður bauð upp á hana í dag. Skatan var frá Bolungarvík og flotið úr Flatey fréttum við.

Við bökum líka piparkökur. Loksins kom að því þegar allir eru komnir í jólafrí. Þá kom á daginn að formin til að gera kalla og kellingar eru fyrir norðan. Þá er bara að beita sköpunargáfunni og skera út sínar eigin myndir. Það er dálítið furðulegt að í piparkökum er enginn pipar. Uppskriftirnar í bókunum og jólablöðunum segja að það eigi að vera engifer, negull, kanell og fleira en ekki pipar. Þó er greinilega tekið fram í piparkökusöngnum sem Hérstubbur bakari kenndi bakaradrengnum að á móti hverju kílói af hveiti eigi að vera teskeið af pipar (og ekki ruglast!). Ég fór eftir þessu og setti pipar með hinum kryddunum. Hjá okkur eru semsagt alvöru piparkökur.

Ég var á þremur jólatrésskemmtunum í dag. Fyrir hádegi tvisvar með nemendum skólans. Eftir hádegi var matur fyrir starfsfólk og þess börn. Snorri kom með mér í það og á eftir var gengið í kringum jólatréð. Allar skrítnu vísurnar sem sungnar eru á svona skemmtunum hef ég í dag farið þrisvar í gegnum. Flest lögin voru sungin þegar ég var barn á litlu jólum í Kópavogsskóla; gæti trúað að "Ég sá mömmu kyssa jólasvein" sé það eina sem hefur bæst við. Sumir textarnir þættu alls ekki viðeigandi í skólastofunni eins og þetta: "Nú skal segja, nú skal segja, hvernig ungar stúlkur gera/vagga brúðu, vagga brúðu og svo snúa þær sér í hring. Nú skal segja, nú skal segja hvernig ungir drengir gera: Sparka bolta..." Spaugstofan var um daginn að gantast með að þessu yrði breytt. En  þetta hefur fengið að halda sér við þetta eina tækifæri. Alltaf er sungið Gekk ég yfir sjó og land:

Gekk ég yfir sjó og land og hitti þar einn gamlan mann.
Sagði svo og spurði svo og hvar áttu heima.
Ég á heima á Klapplandi, Klapplandi, Klapplandi,
ég á heima á Klapplandi,
Klapplandinu góða.

Síðan kemur Stappland, Grátland, Hlæland og svo framvegis og allt er leikið um leið og sungið er. Þulan endar á "Ég á heima á Íslandi" og þá rétta allir upp hendur. Á Blönduósi, þar sem litlu jól voru í dag, er bætt við einni umferð og sungið

Ég á heima á Blöndósi, Blöndósi, Blöndósi.
Ég á heima á Blöndósi,
Blöndósinum góða.

Þetta er sungið helmingi hærra en allt hitt.

Afrek dagsins er að hafa slípað steingólf. Endurbætur á húsinu okkar gerast í áföngum. Pípulagnadæmið um daginn var mikilvægur áfangi. Það leysti nokkur vandamál í einu og gerði mögulegt að ráðast að öðrum. Í einu herbergi fjarlægðum við illa farið gólfefni. Partur af því var flísar sem höfðu verið kirfilega festar með þykku lagi af steinlími. Þetta lím var ég að reyna að hreinsa burt með meitli og tiltækum sköfum en bæði var það ákaflega seinlegt og erfitt að fá gólfið sæmilega slétt á eftir. Þá minntist ég þess að varla er til það vandamál í húsaviðgerðum að áhaldaleiga Byko eigi ekki vél til að leysa það. Maður þarf bara að finna afgreiðslumann þar sem hefur vit á málunum. Þar vinna margir ungir strákar sem eiga erfitt með að setja sig inní allar þær óvæntu aðstæður sem koma upp í húsaviðgerðum og eiga þá til að svara bara eitthvað útí loftið. Ég hef fullan skilning á því; árið sem ég varð tvítugur vann ég í varahlutaverslun og þurfti oft að svara spurningum um vélar sem ég þekkti hvorki haus né sporð á, en ég held ég hafi haft vit á að spyrja þá reyndu mennina sem þekktu hverja skrúfu í hverri einustu vél sem brúkuð er í landbúnaði. Mér leist ekki alveg á strákinn sem varð fyrir svörum í Byko í dag, hann virtist ekki eldri en tvítugur. En þegar ég lýsti verkefni mínu vissi hann strax hvað ég var að tala um og vísaði mér beint á vélina sem notuð er í það. Þetta er semsagt vél til að slípa steingólf. Núna er gólfið orðið slétt og fínt. Að vísu liggur þykkt lag af steinryki yfir öllu herberginu en þegar er búið að þrífa það er hægt að halda áfram.

Aðalmálið í dag er jólatónleikarnir um helgina. Það er eins og þegar strákarnir fæddust: Það var á sínum tíma heimssögulegur viðburður og ég skildi ekkert í því af hveru var ekki skrifað um það í blöðin og sagt frá því í sjónvarpsfréttunum. Í kvöld var lokaæfingin. Hún var í Hallgrímskirkju. En ekkert í fjölmiðlum nema fréttatilkynning frá kórnum í Mogganum á lítið áberandi stað.

Ég hafði ekki almennilega áttað mig á umfanginu á viðburðinum fyrr en nú þegar allt var saman komið: kórinn, orgelið, drengjakórinn, trompetleikarar, flautuleikari; allt með fremsta tónlistarfólki landsins. Þetta er talsvert ólíkt jólatónleikum Bjarkarinnar í fyrra þegar var sungið í kirkjunni á Blönduósi og síðan í setustofunni á elliheimilinu; daginn eftir sami rúntur á Hvammstanga. Hinn kórinn minn á Blönduósi, karlakórinn, hafði enn minni jólatónleika: söng nokkur jólalög við kassana í kaupfélaginu og síðan sama prógramm á elliheimilinu. Það voru ekki verri tónleikar. Að sumu leyti betri. En þeir voru öðruvísi.

Það kom sjónvarpsmaður og tók upp hálft lag. Okkur var sagt að það yrði sýnt í lok fréttanna. Það virðist vera eini búturinn af fréttatímanum sem þeir hafa ekki á netinu. Annars myndi ég vísa í það hér. Aftur á móti var áberandi innslag í Kastljósinu um bílskúrshljómsveit. Ekki vil ég heldur gera lítið úr bílskúrshljómsveitum. En finnst þeim að alvöru tónlist eigi ekki erindi í sjónvarpið?

Þegar einu sinni er farið að rýna í textana við jólalögin er enginn endir á skemmtilegum álitamálum að skoða. Það er til dæmis vísan

Jólasveinar ganga um gólf
með gylltan staf í hendi,
móðir þeirra sópar gólf
og flengir þá með vendi.
Uppá stól stendur mín kanna.
níu nóttum fyrir jól
þá kem ég til manna.

Þetta er eiginlega furðulegur samsetningur: Hér er látið ríma gólf við gólf sem þykir ekki burðugur kveðskapur. Stuðlasetning er líka gloppótt. Svo er þetta "uppá stól stendur mín kanna". Ég man aldrei eftir að hún hafi verið sungin öðruvísi meðan ég var barn. Og ég held mér hafi ekki þótt þetta neitt sérstaklega skrítið. Ég gat alveg séð fyrir mér könnu standandi á stól þar sem jólasveinar höfðu hana tiltæka til að súpa á. Síðari ár hafa heyrst ýmsar tilraunir til að lagfæra vísuna með þeim rökum að þessi vitleysa hljóti að vera síðari tíma afbökun á upprunalegum skáldskap. Það fyrsta sem ég man eftir að hafa heyrt var hjá jólasveinum sem koma á Þjóðminjasafnið og er kynntir sem hinir upprunalegu íslensku jólasveinar. Þeir sögðu að Grýla sjálf vildi hafa vísuna svona:

Jólasveinar ganga um gátt
með gildan staf í hendi.
Móðir þeirra hrín við hátt
og hýðir þá með vendi.

Svona er vísan rétt kveðin og kannski aðeins rökréttari. Síðari hlutinn hefur verið lagaður til líka. Í staðinn fyrir könnuna á stólnum kemur:

Uppá hól stend ég og kanna.
Níu nóttum fyrir jól
þá kem ég til manna.

Þetta heyrði ég nýlega jólasvein í Byko syngja. Sumir halda að þessi leiðréttingartilraun sé komin frá leikskólakennurum.

Fyrir síðustu jól og þar síðustu, og jafnvel nokkur ár þar á undan, voru menn að skrifa í blöðin um þetta mál. Meðal annars lærðir menn sem höfðu rannsakað heimildir um vísuna, bæði í prentuðum bókum og handritum. Í ljós kom að nokkur afbrigði voru til af henni en sú útgáfa sem ég lærði sem barn væri síst yngri en annað sem heyrst hefur. Besta framlagið til þeirrar umræðu voru þó útvarpsþættir Unu Margrétar Jónsdóttur fyrir um ári um jólasöngva. Hún hafði rannsakað nákvæmlega sögu þeirrra og líka erlendar fyrirmyndir. Vonandi birtir hún á prenti allan þann fróðleik sem kom fram í þeim þáttum. Margt af því sem sungið er á jólatrésskemmtunum er komið frá Danmörku og snarað í fljótheitum.

Það verður framhald á jólalagarannsóknum mínum.